گروه باستان شناسی

مدیر گروه


دکتر نگین میری


​​​​​​​مرتبه دانشگاهي: استادیار
تلفن: 29905145
ایمیل: N_miri@sbu.ac.ir 
Responsive Image

انسان شناسی در گسترده ترین تعریف‌اش دانش شناخت و مطالعه ی انسان و انسان بودن ماست. از نظر گستره موضوعی، انسان‌ شناسی امروزه به چهار شاخه علمی تقسیم می‌شود. انسان شناسی جسمانی؛ انسان شناسی فرهنگی ـ اجتماعی، باستانشناسی و زبانشناسی. در این میان باستانشناسی از حیث نظری و موضوعی به انسان شناسی فرهنگی ـ اجتماعی بسیار نزدیک تر است. ادوارد تیلور در سال 1871 فرهنگ را «مجموعه‌ی دانش ها، باورها، هنر، اخلاقیات، قانون، سنت ها و هر نوع عادت و قابلیتی» تعریف کرد که انسان به عنوان بخشی از یک جامعه آن را تحصیل می کند. به این ترتیب در حالی که انسان شناسان فرهنگی ـ اجتماعی جوامع زنده و معاصر و فرهنگ آنها را مطالعه می کنند، باستان شناسان به پژوهش درباره فرهنگ ها و جوامع گذشته به واسطه بقایای مادی ـ یا به تعبیر رایج فرهنگ مادی ـ به جای مانده از آنها می پردازند. از این منظر، باستان شناسی در واقع زیرشاخه ای از انسان شناسی محسوب می شود. باستان شناسی دیگر دانشی در پی یافتن اشیاء باستانی، فراهم آوردن مواد برای مطالعات تاریخ هنری و صرفاً بازسازی فرهنگ مادی جوامع گذشته نیست، بلکه هدف آن بازسازی رفتار و زندگی انسان های خالق بقایای باستانی و تفسیر فرهنگ مادی آنهاست و در پی شناخت روندهای فرهنگی و تفسیرهای انسان شناسانه از جامعه و فرهنگ گذشته است. اما باستان شناسان به دلیل از دست رفتن بسیاری از مدارک و شواهد همواره با چالش بزرگ تفسیر این بقایای مادی و پی بردن به لایه های پنهان اندیشه و رفتار انسانی روبرو هستند. از این رو، باستان شناسی امروزه برای دست یافتن به این اهداف با طراحی و اجرای پژوهش های میان برد  (middle range research) از روش های مطالعاتی خلاقانه ای چون باستان مردم شناسی (ethnoarchaeology)، باستانشناسی تجربی (experimental archaeology) و قیاس تاریخی یا مردم شناختی استفاده می‌کند و در این راستا با بهره بردن از رویکردها و روش های رایج در سایر علوم از علوم انسانی گرفته تا علوم طبیعی و فنی و مهندسی، راهکارهای گسترده ای را در زیرشاخه هایی همچون دیرین اقلیم شناسی، گیاه باستان شناسی، جانور باستان شناسی، باستان سنجی و بسیاری از علوم دیگر در خدمت خود گرفته و از نظر دامنه موضوعی بسیار گسترده شده است.

مجوز گروه باستانشناسی با حمایت و همکاری گروه فلسفه، بویژه آقایان دکتر محمد ایلخانی و دکتر علی اکبر مسگری و حمایت آقای دکتر حکمت اله ملاصالحی پس از تصویب در دانشکده، با موافقت شورای دانشگاه در سال 1388 صادر شد. با استخدام آقای دکتر حمیدرضا ولی پور در سال 1389 روند تأسیس و توسعه گروه آغاز شد. گروه باستان شناسی سرانجام پس از طی مراحل مختلف با تلاش ها و پیگیری های مجدانه آقای دکتر ولی پور، که تا سال 1396 مدیریت گروه را نیز بر عهده داشتند، و با فراهم نمودن امکانات فیزیکی و ساختاری برای گروه، به طور عملی در سال 1391 تأسیس شد. در سال های بعد با جذب خانم دکتر نگین میری و آقای دکتر امیرصادق نقشینه، شرایط پذیرش دانشجو فراهم شد و در نیمه دوم سال تحصیلی 1394-1393 نخستین گروه از دانشجویان کارشناسی ارشد باستانشناسی در دو گرایش باستانشناسی پیش از تاریخ و باستانشناسی تاریخی تحصیل خود را در گروه آغاز کردند. طی سال های بعد آقایان دکتر کورش محمدخانی و دکتر علی بهادری نیز به گروه اضافه شدند.

بنابراین گروه باستانشناسی دانشگاه شهید بهشتی با این رویکرد و تعریف از باستانشناسی  ـ باستانشناسی به منزله انسان شناسی  ـ در دانشکده ادبیات و علوم انسانی شکل گرفت؛ در راستای رویکرد پیش گفته، نخستین تلاش ها برای بازنگری عناوین و سرفصل های دروس مقطع کارشناسی ارشد باستانشناسی پیش از جذب دانشجو انجام شد. بدین ترتیب، پس از گذشت چندین دهه آموزش باستانشناسی در نظام آموزش عالی ایران، و پس از بازنگری های اوایل دهه شصت شمسی، این نخستین اقدام عملی در بازنگری دروس این رشته پس از سه دهه بود. عناوین و سرفصل های تمام دروس کارشناسی ارشد باستانشناسی با رویکردی یکپارچه نگر تعریف و تدوین شدند؛ دروس گرایش باستانشناسی پیش از تاریخ ذیل عنوان «تطور فرهنگی» برای پنج دوره فرهنگی باستانشناسی ایران از پارینه سنگی تا عصر آهن و دروس باستانشناسی دوران تاریخی نیز ذیل عنوان «باستانشناسی امپراتوری های کهن» از دورة عیلام تا شاهنشاهی ساسانی تنظیم شدند. درس میراث ناملموس برای نخستین بار به عنوان درس اختیاری 2 واحدی تعریف و شش درس نیز به عنوان دروس پایه برای همه گرایش ها تعریف شد. 40% از این برنامه از سال 1393 و پس از طی مراحل اداری و آموزشی اجرا شد و باقی این تغییرات در آینده نزدیک محقق خواهد شد تا تمامی درس های این مقطع را دربرگیرد.

گروه باستانشناسی در حال حاضر در دو گرایش باستانشناسی پیش از تاریخ و دوران تاریخی در مقطع کارشناسی ارشد و از سال 1398 نیز در مقطع کارشناسی دانشجو می پذیرد. کار بازنگری دروس کارشناسی نیز بر مبنای رویکرد پیش گفته در دست اقدام است.

در راستای عقد تفاهم نامه همکاری آموزشی و پژوهشی میان دانشگاه و پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری در بهار 1395 و امضای قرارداد سه جانبه پیوست این تفاهم نامه میان دانشگاه، پژوهشگاه و اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان تهران در پاییز 1397، گروه باستانشناسی دانشگاه شهید بهشتی پژوهش های میدانی خود را در دشت ری کهن به مرکزیت پایگاه باستانشناسی تپه میل به عنوان «مدرسه مطالعات میدانی باستانشناسی دانشگاه شهید بهشتی» متمرکز خواهد کرد. برنامه پژوهشی کلان گروه تمرکز بر باستانشناسی این پهنه فرهنگی و جغرافیایی خواهد بود و فعالیت های آموزش میدانی گروه نیز در همین محدوده انجام خواهد شد.

دیگر برنامه پژوهشی گروه، فعالیت های بین المللی علوم میان دانشی باستانشناسی در محوطه میراث جهانی پاسارگاد و دشت مرغاب پاسارگاد است که با عقد تفاهم نامه همکاری آموزشی و پژوهشی بین دانشگاه شهید بهشتی، دانشگاه لیون 2 فرانسه و پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری کشور و با همکاری این سه نهاد و به سرپرستی مشترک آقایان دکتر کورش محمدخانی و دکتر سباستین گندت از چند سال گذشته در حال انجام است. بررسی های باستانشناسی برای تهیه نقشه باستانشناسی منطقه و ایجاد بانک اطلاعاتی باستانشناسی، بررسی های آرکئوژئوفیزیک با روش های مغناطیسی، الکترومغناطیسی، ژئوالکتریک، فروسرخ و ژئورادار برای آشکارسازی ساختارهای مدفون در محوطه، بررسی های توپوگرافی، بررسی های زمین باستانشناسی و ژئومورفولوژی در محوطه و دشت مرغاب، مطالعات دیرین اقلیم شناسی، گرده شناسی، گیاه باستانشناسی، هیدرولوژی باستان و مدیریت آب، چشم انداز باستانشناسی و تدفینی در دشت پاسارگاد در این برنامه پژوهشی طراحی و اجرا شده و می شود. در سال های مختلف اعضای هیأت علمی و دانشجویان گروه باستانشناسی، پژوهشگران پژوهشکده باستانشناسی، پایگاه میراث جهانی پاسارگاد و متخصصین بین المللی از دانشگاه لیون و دانشگاه سوربن فرانسه، دانشگاه ناپل ایتالیا، دانشگاه مونش استرالیا و دانشگاه مونیخ آلمان در پروژه حضور داشته و دارند.​​​​​​​​